توسط : تأثیر نوسانات قیمت سکه بر پروندههای مهریه و نحوه تقسیط آن
مقدمه
مهریه در سالهای اخیر دیگر صرفاً یک تعهد مالی ناشی از ازدواج نیست؛ بلکه به یکی از پیچیدهترین و پرچالشترین موضوعات حقوق خانواده تبدیل شده است. افزایش شدید قیمت سکه باعث شده مهریههایی که زمانی رقم متعارف و قابل پرداختی محسوب میشدند، امروز به بدهیهای سنگین و گاه غیرقابل جبران تبدیل شوند. همین مسئله نهتنها تعداد پروندههای مطالبه مهریه را افزایش داده، بلکه موج گستردهای از دعاوی اعسار، تقسیط مهریه، توقیف اموال و ممنوعالخروجی را نیز به دنبال داشته است.
بسیاری از زوجین در زمان تعیین مهریه، هرگز تصور نمیکردند که نوسانات اقتصادی بتواند ارزش چند ده یا چند صد سکه را تا این حد افزایش دهد. امروز همین موضوع باعث شده پروندههای مهریه به یکی از پرتراکمترین دعاوی محاکم خانواده تبدیل شود.
در همین رابطه با «امید حسین زاده» وکیل و فعال حوزه دعاوی خانواده گفتوگویی تفصیلی انجام دادهایم تا ابعاد حقوقی و اجتماعی این موضوع را بررسی کنیم.
سوال اول: چرا نوسانات قیمت سکه تا این اندازه بر پروندههای مهریه تأثیر گذاشته است؟
امید حسین زاده:
علت اصلی این مسئله آن است که در بخش قابل توجهی از ازدواجها، مهریه بر مبنای سکه تعیین شده است. در سالهای گذشته زمانی که قیمت سکه در سطح متعارفتری قرار داشت، بسیاری از خانوادهها تصور میکردند تعیین مهریههای سنگین صرفاً جنبه نمادین دارد و احتمال مطالبه کامل آن پایین است. اما جهش شدید قیمت طلا و سکه باعث شد همین مهریهها به تعهدات مالی بسیار سنگینی تبدیل شوند.
در حال حاضر پروندههای متعددی وجود دارد که زوج در زمان ازدواج توانایی نسبی پرداخت مهریه را داشته اما امروز با چندین برابر شدن ارزش سکه، عملاً امکان پرداخت یکجای آن را از دست داده است. همین موضوع باعث افزایش چشمگیر دعاوی اعسار و تقسیط مهریه شده است.
از سوی دیگر، افزایش قیمت سکه باعث شده مهریه در برخی اختلافات خانوادگی به یک ابزار فشار اقتصادی تبدیل شود و این مسئله تنشهای خانوادگی را نیز تشدید کرده است.
«وقتی قیمت سکه چندین برابر میشود، مهریهای که روزی صرفاً یک تعهد نمادین بود، میتواند به بحرانی جدی در زندگی زوجین تبدیل شود.»
سوال دوم: آیا افزایش قیمت سکه باعث افزایش تعداد پروندههای تقسیط مهریه شده است؟
امید حسین زاده:
بدون تردید همینطور است. امروز بخش قابل توجهی از پروندههای مهریه مربوط به درخواست اعسار و تقسیط است. بسیاری از زوجین توان پرداخت نقدی مهریه را ندارند و ناچارند از دادگاه درخواست تقسیط کنند.
در رسیدگی به این پروندهها، دادگاه وضعیت مالی زوج را بررسی میکند؛ از جمله میزان درآمد، داراییها، هزینههای زندگی، تعهدات مالی و توان واقعی پرداخت. برخلاف تصور عمومی، صرف ادعای ناتوانی مالی برای پذیرش اعسار کافی نیست و فرد باید وضعیت مالی خود را اثبات کند.
در سالهای اخیر با افزایش شدید قیمت سکه، دادگاهها نیز با حجم بالایی از پروندههای تقسیط مواجه شدهاند و این موضوع عملاً به یکی از مهمترین مباحث حقوق خانواده تبدیل شده است.
سوال سوم: دادگاهها در تعیین اقساط مهریه چه معیارهایی را در نظر میگیرند؟
امید حسین زاده:
دادگاه در تعیین اقساط مهریه صرفاً به تعداد سکه توجه نمیکند، بلکه وضعیت واقعی مالی زوج را ملاک قرار میدهد. درآمد ماهانه، شغل، میزان دارایی، مالکیت ملک یا خودرو، تعداد افراد تحت تکفل، هزینههای ضروری زندگی و حتی سبک معیشت فرد میتواند در تصمیم دادگاه مؤثر باشد.
گاهی مشاهده میشود فردی با وجود داشتن دارایی یا فعالیت اقتصادی مناسب، تلاش میکند خود را معسر نشان دهد. در مقابل، برخی افراد واقعاً در شرایط دشوار اقتصادی قرار دارند و امکان پرداخت سنگین برای آنها وجود ندارد.
به همین دلیل قاضی معمولاً تلاش میکند میان حق قانونی زوجه و توان مالی زوج تعادل ایجاد کند. البته در عمل، شرایط هر پرونده متفاوت است و نمیتوان نسخه واحدی برای همه پروندهها ارائه داد.
سوال چهارم: آیا امکان توقیف اموال بابت مهریه همچنان وجود دارد؟
امید حسین زاده:
بله، مهریه همچنان یک دین قانونی محسوب میشود و زوجه میتواند برای وصول آن از ابزارهای قانونی استفاده کند. توقیف حساب بانکی، خودرو، ملک، حقوق و مزایا یا سایر داراییهای زوج از جمله راهکارهای قانونی وصول مهریه است.
البته قانون برای برخی اموال، مستثنیات دین در نظر گرفته است؛ یعنی اموالی که برای ادامه زندگی ضروری محسوب میشوند، قابل توقیف نیستند. به عنوان مثال، منزل متناسب با شأن عرفی یا وسایل ضروری زندگی در برخی شرایط ممکن است مشمول مستثنیات دین باشند.
در سالهای اخیر به دلیل افزایش ارزش مهریهها، اختلافات مربوط به توقیف اموال نیز افزایش قابل توجهی پیدا کرده است.
سوال پنجم: آیا هنوز امکان حبس زوج بابت مهریه وجود دارد؟
امید حسین زاده:
موضوع حبس در پروندههای مهریه همچنان وجود دارد اما شرایط آن نسبت به گذشته تغییر کرده است. مطابق مقررات فعلی، تا سقف مشخصی از مهریه امکان اعمال ضمانت اجرای حبس وجود دارد، مگر اینکه زوج بتواند اعسار خود را اثبات کند.
در عمل، اگر فرد واقعاً توان مالی نداشته باشد و دادگاه اعسار او را بپذیرد، معمولاً حکم تقسیط صادر میشود. اما اگر فرد با وجود توان مالی از پرداخت خودداری کند یا اموال خود را پنهان نماید، امکان اعمال ضمانت اجراهای قانونی وجود دارد.
نکته مهم این است که فلسفه قانون، حمایت همزمان از حقوق زوجه و جلوگیری از سوءاستفاده احتمالی است.
سوال ششم: آیا تعیین مهریههای سنگین همچنان در جامعه رواج دارد؟
امید حسین زاده:
متأسفانه در برخی موارد همچنان مهریههای بسیار سنگین تعیین میشود، هرچند در سالهای اخیر بخشی از جامعه نسبت به تبعات این مسئله آگاهتر شده است. بسیاری از خانوادهها در زمان ازدواج تصور میکنند مهریه صرفاً یک پشتوانه روانی یا تشریفاتی است، اما تحولات اقتصادی نشان داده که همین تعهد میتواند در آینده آثار مالی بسیار سنگینی ایجاد کند.
به نظر من، مهریه زمانی میتواند کارکرد منطقی داشته باشد که متناسب با واقعیتهای اقتصادی و توان طرفین تعیین شود. تعیین مهریههای غیرواقعی نهتنها تضمینکننده دوام زندگی مشترک نیست، بلکه در بسیاری موارد به منشأ اختلافات شدید تبدیل میشود.
سوال هفتم: آیا نوسانات اقتصادی باعث تغییر رفتار زوجین در پروندههای مهریه شده است؟
امید حسین زاده:
قطعاً. امروز بسیاری از زوجین با نگاه اقتصادیتری به موضوع مهریه نگاه میکنند. در برخی پروندهها مشاهده میشود که اختلافات خانوادگی مستقیماً تحت تأثیر وضعیت اقتصادی و ارزش روز سکه قرار گرفته است.
از سوی دیگر، افزایش شدید ارزش مهریه باعث شده برخی زوجین برای جلوگیری از توقیف اموال یا فشارهای مالی، اقدام به انتقال دارایی یا پنهان کردن اموال کنند که این موضوع خود میتواند تبعات حقوقی و کیفری داشته باشد.
در مقابل، برخی زوجهها نیز ترجیح میدهند به جای درگیریهای طولانی قضایی، از طریق توافق و دریافت بخشی از مهریه، پرونده را خاتمه دهند.
«دادگاه در پروندههای تقسیط مهریه، بیش از هر چیز به توان واقعی پرداخت توجه میکند؛ نه صرف ادعاهای طرفین.»
سوال هشتم: آیا امکان تعدیل اقساط مهریه وجود دارد؟
امید حسین زاده:
بله، در شرایطی که وضعیت مالی زوج تغییر کند، امکان درخواست تعدیل اقساط وجود دارد. به عنوان مثال اگر فرد دچار کاهش درآمد، بیماری، بیکاری یا مشکلات اقتصادی جدی شود، میتواند از دادگاه درخواست کاهش اقساط را مطرح کند.
در مقابل، اگر وضعیت مالی زوج بهتر شود یا مشخص گردد اطلاعات نادرستی به دادگاه ارائه شده، زوجه نیز میتواند درخواست افزایش اقساط را مطرح نماید.
بنابراین حکم تقسیط همیشه ثابت و غیرقابل تغییر نیست و ممکن است با تغییر شرایط اقتصادی طرفین، تعدیل شود.
سوال نهم: مهمترین اشتباه زوجین در پروندههای مهریه چیست؟
امید حسین زاده:
یکی از مهمترین اشتباهات، تصمیمگیری احساسی و بدون مشاوره حقوقی است. بسیاری از افراد بدون آگاهی کافی اقدام به طرح دعوا، انتقال اموال یا امضای توافقنامههایی میکنند که بعداً برایشان مشکلساز میشود.
اشتباه دیگر، پنهان کردن اطلاعات مالی یا ارائه اطلاعات غیرواقعی به دادگاه است که میتواند تبعات جدی حقوقی داشته باشد. همچنین برخی زوجین تصور میکنند صرف نداشتن پول برای اثبات اعسار کافی است، در حالی که اعسار نیازمند ارائه دلایل و مستندات معتبر است.
سوال دهم: توصیه شما به زوجینی که درگیر پروندههای مهریه هستند چیست؟
امید حسین زاده:
اولین توصیه من این است که از تصمیمات هیجانی و تنشزا پرهیز کنند. پروندههای مهریه معمولاً زمانی پیچیده میشوند که اختلافات عاطفی به درگیریهای مالی شدید تبدیل شود.
دوم اینکه حتماً از مشاوره تخصصی حقوقی استفاده کنند. بسیاری از مشکلات ناشی از ناآگاهی نسبت به قوانین و فرآیندهای قضایی است.
و در نهایت، اگر امکان توافق منطقی و منصفانه وجود دارد، بهتر است طرفین از مسیر توافق وارد شوند؛ زیرا دعاوی طولانی مهریه علاوه بر هزینه مالی، فرسایش روحی سنگینی نیز برای هر دو طرف ایجاد میکند.
نتیجهگیری
نوسانات شدید قیمت سکه در سالهای اخیر، مهریه را از یک تعهد سنتی به یکی از پیچیدهترین چالشهای حقوق خانواده تبدیل کرده است. افزایش ارزش سکه نهتنها تعداد دعاوی مطالبه مهریه را افزایش داده، بلکه موج گستردهای از پروندههای اعسار، تقسیط، توقیف اموال و اختلافات مالی را نیز ایجاد کرده است.
آنچه امروز اهمیت دارد، نگاه منطقی و واقعبینانه به موضوع مهریه، افزایش آگاهی حقوقی زوجین و استفاده از راهکارهای تخصصی برای حل اختلافات خانوادگی است. بدون تردید، مدیریت صحیح این پروندهها میتواند از بسیاری تنشها و آسیبهای اجتماعی جلوگیری کند.
امید حسین زاده، وکیل و فعال حوزه دعاوی خانواده، با تمرکز تخصصی بر پروندههای مهریه، طلاق توافقی، نفقه، حضانت و دعاوی مالی خانوادگی، تجربه گستردهای در رسیدگی و مدیریت پروندههای پیچیده خانواده دارد. ایشان در سالهای اخیر در پروندههای متعدد مربوط به مطالبه مهریه، اعسار، تقسیط و توقیف اموال فعالیت داشته و تلاش کرده است با رویکردی حرفهای و مبتنی بر راهکارهای حقوقی عملی، از حقوق موکلان خود دفاع کند.
از جمله حوزههای تخصصی فعالیت ایشان میتوان به دعاوی مهریه، تنظیم توافقنامههای خانوادگی، پروندههای اعسار و تقسیط، مشاوره حقوقی خانواده و حلوفصل اختلافات خانوادگی اشاره کرد.
